Ukulele koncertowe to drugi pod względem wielkości rodzaj ukulele, większy od sopranowego i mniejszy od tenorowego. Ma zwykle około 58–61 cm długości całkowitej i menzurę około 38 cm. Stroi się je tak samo jak sopran, w stroju G-C-E-A. W porównaniu z sopranem oferuje pełniejsze, głośniejsze brzmienie i więcej miejsca na gryfie, zachowując przy tym charakterystyczny, jasny dźwięk ukulele. Dlatego jest często wybierane przez dorosłych początkujących i osoby o większych dłoniach.
Czym jest ukulele koncertowe?
Ukulele to czterostrunowy instrument szarpany wywodzący się z Hawajów. Jego przodkami były portugalskie instrumenty strunowe przywiezione na wyspy przez imigrantów z Madery. Współcześnie wyróżnia się cztery podstawowe rozmiary: sopran, koncert, tenor i baryton.
Rozmiar koncertowy pojawił się w pierwszej połowie XX wieku jako odpowiedź na potrzebę głośniejszego instrumentu o pełniejszym brzmieniu, który lepiej sprawdzał się na scenie. Stąd jego nazwa.
Typowe parametry ukulele koncertowego to:
- długość całkowita: około 58–61 cm,
- menzura, czyli długość drgającej części struny od siodełka do mostka: około 38 cm (15 cali),
- liczba progów: najczęściej od 15 do 20, z czego 12–14 znajduje się przed połączeniem gryfu z korpusem,
- strój: G-C-E-A, taki sam jak w sopranie.
Wymiary różnią się nieznacznie między producentami, dlatego przed zakupem dobrze sprawdzić dokładną menzurę konkretnego modelu.
Ukulele koncertowe a sopranowe i tenorowe – czym się różnią?
Przy zakupie najczęściej wybiera się między sopranem, koncertem i tenorem. Wszystkie trzy instrumenty stroi się zwykle w G-C-E-A, natomiast różnią się rozmiarem, brzmieniem i wygodą gry.
- Sopran: długość około 53 cm, menzura około 33–35 cm. Ma najbardziej jasne, klasycznie kojarzone z ukulele brzmienie. Progi leżą blisko siebie, co może być niewygodne dla osób z dużymi palcami.
- Koncert: długość około 58–61 cm, menzura około 38 cm. Brzmi pełniej i głośniej niż sopran, a większe odstępy między progami ułatwiają chwytanie akordów.
- Tenor: długość około 66 cm, menzura około 43 cm. Z tej trójki zapewnia najgłębsze i najbardziej rezonujące brzmienie. Często wybierają go muzycy grający solo i fingerstyle.
- Baryton: długość około 76 cm, menzura około 48–51 cm. Stroi się go zwykle jak cztery najwyższe struny gitary (D-G-H-E), dlatego brzmieniem i techniką jest bliższy małej gitarze.
Różnica między sopranem a koncertem jest wyraźnie słyszalna. Koncert ma więcej basu i dłuższe wybrzmienie. Między koncertem a tenorem różnice są mniejsze i dotyczą głównie wygody gry w wyższych pozycjach oraz głębi dźwięku.
Na rynku spotyka się też konstrukcje pośrednie. Sopran z długim gryfem (long neck soprano) łączy korpus sopranu z menzurą koncertową, a koncert z długim gryfem ma korpus koncertu i menzurę tenoru. Przy takich instrumentach warto sprawdzić w opisie zarówno rozmiar korpusu, jak i długość menzury.
Większa menzura oznacza także nieco większe napięcie strun. W ukulele koncertowym są one odrobinę twardsze niż w sopranie, choć dla większości grających różnica pozostaje niewielka.
Dla kogo ukulele koncertowe będzie najlepszym wyborem?
Ukulele koncertowe jest jednym z najbardziej uniwersalnych rozmiarów. Nadal pozostaje lekkie i poręczne, a jednocześnie oferuje więcej miejsca na gryfie i pełniejsze brzmienie niż sopran.
Szczególnie dobrze sprawdzi się u:
- dorosłych początkujących, którym sopran wydaje się za mały, a progi zbyt ciasne,
- osób z większymi dłońmi lub grubszymi palcami, które mają problem z czystym wydobyciem dźwięku na sopranie,
- gitarzystów, przyzwyczajonych do większych odstępów między progami,
- osób śpiewających przy akompaniamencie, którym zależy na pełniejszym podkładzie,
- muzyków grających na scenie, szczególnie w przypadku wersji elektroakustycznej z przetwornikiem.
Dla małych dzieci, mniej więcej do 8–10 lat, wygodniejszy może być sopran, ponieważ jest lżejszy i łatwiejszy do objęcia. Starsze dzieci i nastolatki zwykle bez problemu radzą sobie z rozmiarem koncertowym.
Jeśli trudno zdecydować między sopranem a tenorem, koncert jest rozsądnym kompromisem. Najlepiej jednak przed zakupem potrzymać w rękach kilka rozmiarów i sprawdzić, który leży najwygodniej.
Jak stroić ukulele koncertowe?
Standardowy strój ukulele koncertowego to G-C-E-A, licząc od struny położonej najbliżej twarzy grającego. Najczęściej stosuje się tzw. strój reentrant, z wysoką struną G. Oznacza to, że G brzmi wyżej niż struna C, mimo że znajduje się nad nią.
To właśnie ten układ odpowiada za charakterystyczne, jasne brzmienie ukulele i sprawia, że dźwięki akordów mieszczą się w stosunkowo wąskim zakresie.
Alternatywą jest strój low G, w którym strunę G stroi się oktawę niżej. Poszerza to skalę instrumentu w dół i daje mocniejszy bas, przydatny przy graniu melodii oraz aranżacji solowych. Potrzebny jest do tego specjalny komplet strun z grubszą, często owijaną struną G.
Praktyczne wskazówki dotyczące strojenia:
- Używaj tunera. Klipsowy tuner zakładany na główkę albo aplikacja w telefonie pozwalają nastroić instrument w kilkadziesiąt sekund.
- Strój od dołu do góry dźwięku. Jeśli struna jest nastrojona za wysoko, poluzuj ją poniżej docelowego dźwięku i dopiero wtedy podciągnij.
- Licz się z rozciąganiem nowych strun. Przez pierwsze dni nowe struny nylonowe i fluorokarbonowe wymagają częstego dostrajania. To normalne zjawisko.
Podstawowe akordy, od których często zaczyna się naukę, to C, Am, F i G. Cztery chwyty wystarczają do zagrania wielu popularnych piosenek.
Jak zacząć naukę gry na ukulele koncertowym?
Ukulele uchodzi za jeden z łatwiejszych instrumentów na początek. Pierwsze proste piosenki można zagrać już po kilku tygodniach regularnej nauki. Więcej daje kilkanaście minut ćwiczeń każdego dnia niż długa sesja raz na tydzień.
- Prawidłowa postawa. Trzymaj ukulele lekko dociśnięte przedramieniem prawej ręki do korpusu, z gryfem skierowanym trochę do góry. Lewa dłoń powinna swobodnie dociskać struny, a nie podtrzymywać ciężar instrumentu.
- Pierwsze akordy. Zacznij od C i Am, które wymagają jednego palca, a później dodaj F i G. Najpierw ćwicz płynne przejścia między dwoma akordami.
- Podstawowe bicie. Popularny rytm to: dół, dół, góra, góra, dół, góra. Pasuje do wielu piosenek i pomaga wypracować koordynację.
- Krótkie, codzienne ćwiczenia. 15–20 minut dziennie daje lepsze efekty niż dwie godziny raz w tygodniu. Opuszki palców stopniowo twardnieją, a dyskomfort przy dociskaniu strun zwykle mija.
- Proste piosenki. Najłatwiej zacząć od utworów opartych na trzech lub czterech znanych akordach.
Większa odległość między progami jest tu zaletą rozmiaru koncertowego. Palce rzadziej przytłumiają sąsiednie struny, dzięki czemu łatwiej uzyskać czysto brzmiące akordy.
Jak wybrać ukulele koncertowe? Na co zwrócić uwagę przy zakupie
Dwa instrumenty wyglądające niemal identycznie mogą znacznie różnić się brzmieniem i wygodą gry. Przy zakupie liczą się przede wszystkim materiały, wykonanie i ustawienie instrumentu.
Drewno lite czy laminat?
Materiał ma duży wpływ zarówno na cenę, jak i charakter brzmienia.
- Laminat składa się z kilku cienkich warstw drewna. Jest tańszy, odporniejszy na zmiany wilgotności i temperatury oraz stosunkowo wytrzymały. Brzmi jednak zwykle bardziej płasko i ciszej.
- Lita płyta wierzchnia (solid top) jest popularnym kompromisem. Wierzch z litego drewna może swobodniej drgać, a laminowane boki i spód pozwalają utrzymać rozsądną cenę.
- Całość z litego drewna (all solid) zapewnia najbogatsze brzmienie, które z czasem może dodatkowo się „otwierać”. Taki instrument kosztuje więcej i wymaga większej kontroli wilgotności.
Rodzaj drewna
Poszczególne gatunki drewna nadają instrumentowi inny charakter:
- mahoń: ciepłe, łagodne brzmienie z wyraźnym środkiem,
- świerk: jasny, klarowny i głośny dźwięk z dobrą selektywnością akordów,
- cedr: ciepłe i miękkie brzmienie, dobrze pasujące do gry palcami,
- koa: tradycyjne drewno hawajskie o jasnym i bogatym brzmieniu, cenione, ale drogie,
- akacja i sapele: tańsze alternatywy o brzmieniu zbliżonym odpowiednio do koa i mahoniu.
Jakość wykonania
Przed zakupem dobrze sprawdzić instrument osobiście:
- Akcja strun, czyli ich wysokość nad gryfem. Na 12. progu powinna wynosić zwykle około 2,5–3 mm. Zbyt wysoka utrudnia grę i może pogarszać intonację w wyższych pozycjach.
- Intonacja. Dźwięk flażoletu na 12. progu powinien być taki sam jak dźwięk struny dociśniętej na tym progu. Można to łatwo sprawdzić tunerem.
- Wykończenie progów. Ostre krawędzie wystające poza gryf przeszkadzają przy przesuwaniu dłoni.
- Klucze. Precyzyjne mechanizmy, najczęściej z przekładnią, ułatwiają strojenie i pomagają utrzymać strój.
- Klejenia i lakier. Szczeliny przy mostku, pęcherze lakieru czy nierówne spoiny mogą świadczyć o słabej kontroli jakości.
Struny
Fabryczne struny w tańszych modelach nie zawsze są dobrej jakości. Wymiana na lepszy komplet, np. fluorokarbonowy, może poprawić brzmienie i stabilność stroju. Struny powinny być przeznaczone do menzury koncertowej.
Wersja elektroakustyczna
Jeśli planujesz występy albo nagrania, przyda się model z wbudowanym przetwornikiem piezoelektrycznym i preampem. Pozwala podłączyć instrument bezpośrednio do wzmacniacza lub nagłośnienia. Do wersji akustycznej można później dołożyć przetwornik, lecz rozwiązanie fabryczne jest zwykle wygodniejsze.
Sklep stacjonarny czy zakup online?
W sklepie stacjonarnym można porównać kilka instrumentów, sprawdzić akcję strun i od razu usłyszeć różnice w brzmieniu. Niektóre sklepy oferują również regulację instrumentu przed wydaniem, co przy tańszych modelach ma duże znaczenie.
Internet daje większy wybór i często niższe ceny. Przy zakupie online konsument ma zwykle 14 dni na odstąpienie od umowy bez podania przyczyny. Po dostawie dobrze nastroić instrument, sprawdzić tunerem intonację oraz obejrzeć progi i klejenia. Jeśli coś budzi wątpliwości, można wtedy podjąć decyzję o zwrocie.
Ile kosztuje ukulele koncertowe?
Cena zależy od materiałów, kraju produkcji, marki i wyposażenia. Poniższe przedziały mają charakter orientacyjny i trzeba je porównać z aktualnymi ofertami sklepów muzycznych.
- Do około 300 zł: podstawowe instrumenty z laminatu, często sprzedawane w zestawie z pokrowcem i tunerem. Nadają się do sprawdzenia, czy gra na ukulele nam odpowiada, ale jakość bywa nierówna.
- Około 300–800 zł: solidne modele dla początkujących i średnio zaawansowanych, coraz częściej wyposażone w litą płytę wierzchnią.
- Około 800–2000 zł: dobre instrumenty z litą płytą lub wykonane w całości z litego drewna, a także modele elektroakustyczne z przyzwoitym preampem.
- Powyżej 2000 zł: instrumenty wysokiej klasy z litego drewna, w tym koa, oraz modele lutnicze przeznaczone dla zaawansowanych muzyków i kolekcjonerów.
Najtańszy instrument nie zawsze ułatwia naukę. Wysoka akcja strun, problemy z intonacją czy słabe klucze mogą sprawić, że prawidłowo zagrany akord nadal brzmi nieczysto. Przy wyborze warto więc patrzeć nie tylko na cenę, lecz także na ustawienie i jakość wykonania.
Jak dbać o ukulele koncertowe i jakich błędów unikać?
Ukulele jest niewielkim instrumentem, ale jego drewniane elementy reagują na temperaturę i wilgotność.
Podstawowe zasady pielęgnacji:
- Kontroluj wilgotność. Optymalna wilgotność dla instrumentów z litego drewna to około 40–60%. W sezonie grzewczym przydatny może być nawilżacz do pokrowca lub pomieszczenia.
- Unikaj skrajnych temperatur. Nie zostawiaj instrumentu w nagrzanym samochodzie, przy kaloryferze ani na zimnym parapecie.
- Przechowuj w pokrowcu lub futerale. Pokrowiec z wyściółką chroni przed uderzeniami i kurzem, a twardy futerał zapewnia jeszcze lepszą ochronę.
- Przecieraj struny i gryf suchą ściereczką po grze. Pot i tłuszcz z dłoni skracają żywotność strun.
- Wymieniaj struny zależnie od intensywności gry, zwykle co kilka do kilkunastu miesięcy. Matowe brzmienie i problemy z intonacją mogą świadczyć o konieczności założenia nowego kompletu.
Jakie akcesoria przydadzą się do ukulele koncertowego?
Do samej gry wystarczą instrument i tuner, ale kilka dodatkowych rzeczy ułatwia naukę i zabezpiecza ukulele:
- pokrowiec z wyściółką lub twardy futerał dopasowany do rozmiaru koncertowego,
- tuner klipsowy, który działa również w głośnym otoczeniu,
- zapasowy komplet strun przeznaczony do menzury koncertowej,
- kapodaster, pozwalający szybko zmienić tonację piosenki,
- pasek, przydatny podczas gry na stojąco; część modeli wymaga zamontowania pinu,
- statyw lub uchwyt ścienny, dzięki któremu instrument można bezpiecznie przechowywać pod ręką,
- nawilżacz do pokrowca przy instrumentach z litego drewna.
Najczęstsze błędy popełniane przez właścicieli ukulele koncertowych to:
- Kupowanie instrumentu wyłącznie po wyglądzie. O jakości gry decydują przede wszystkim akcja, intonacja i wykonanie.
- Rezygnacja z nauki z powodu rozstrajania nowych strun. Przez pierwsze dni nowe struny się rozciągają i wymagają częstego strojenia.
- Granie na zbyt wysokiej akcji. W wielu tańszych instrumentach sytuację można poprawić regulacją u lutnika.
- Zakup niewłaściwych strun. Komplet powinien być przeznaczony do menzury koncertowej.
- Przechowywanie bez pokrowca przy grzejniku. Przesuszenie może prowadzić do pęknięcia płyty wierzchniej, szczególnie w instrumentach z litego drewna.
Ukulele koncertowe łączy niewielkie rozmiary z wygodniejszym gryfem i pełniejszym brzmieniem niż sopran. Przy zakupie najwięcej uwagi warto poświęcić akcji strun, intonacji i jakości wykonania. Dobrze dobrany i prawidłowo przechowywany instrument może służyć przez wiele lat zarówno do nauki, jak i do regularnego grania.
nauczyciel gry na ukulele
Nauczyciel gry na ukulele certyfikowany przez James Hill Ukulele Initiative, absolwent edukacji muzycznej Akademii Sztuki w Szczecinie. Warsztaty ukulele prowadzi od 2018 r., od 2021 r. własną pracownię Akukulele, a w sklepie Dobre Ukulele doradza przy wyborze instrumentów.
- Strona www / portfolio
- Dobre Ukulele (sklep)
- Facebook Dobre Ukulele
- Instagram Dobre Ukulele
- YouTube Akukulele
- Wywiad: wSzczecinie.pl (2022)
- E-mail: bartek@dobreukulele.pl
- Telefon: +48 601 817 381
Dla osoby dorosłej koncertowe faktycznie wydaje się rozsądnym środkiem między małym sopranem a większym tenorem. Szczególnie jeśli ktoś ma większe dłonie.
Przy zakupie bardziej patrzyłabym na akcję strun i intonację niż na gatunek drewna. Ładne koa niewiele da, jeśli instrument będzie niewygodny albo nie będzie stroił na wyższych progach.
Nie jestem przekonany, że początkujący od razu potrzebuje litego drewna. Dobry laminat może być mniej wymagający i odporniejszy na zmiany wilgotności.
Ciekawa jest różnica między zwykłym strojem G-C-E-A a low G. Dla kogoś nastawionego bardziej na granie melodii niż samo bicie akordów ten drugi wariant może być wart sprawdzenia.
Najbardziej przydatna jest wskazówka, żeby nie kupować wyłącznie na podstawie zdjęć. Dwa instrumenty wyglądające niemal identycznie mogą przecież różnić się wysokością strun, wykończeniem progów i stabilnością strojenia.
Trochę ostrożniej podchodziłabym do określania rozmiaru koncertowego jako najlepszego dla większości. Ktoś drobny może zdecydowanie lepiej czuć się z sopranem, a osoba grająca fingerstyle może od razu woleć tenor. Najlepiej chyba naprawdę potrzymać kilka instrumentów przed zakupem.
Przedział 300–800 zł wygląda rozsądnie na pierwszy instrument, ale ja i tak zostawiłbym część budżetu na porządny pokrowiec, tuner i ewentualną regulację u lutnika.
Zwróciłam uwagę na nowe struny, bo początkujący może uznać ciągłe rozstrajanie za wadę instrumentu. Dobrze wiedzieć, że przez pierwsze dni to normalne.
Dla gitarzysty koncert może być wygodniejszy niż sopran, ale charakter ukulele nadal zostaje. Właśnie dlatego większy gryf wydaje mi się ciekawszy niż przechodzenie od razu na baryton strojony inaczej.
Brakuje mi trochę większego rozwinięcia kwestii szerokości gryfu przy siodełku. Sama menzura mówi dużo, ale dla wygody lewej ręki odstęp między strunami też może mieć znaczenie.
Elektroakustyczne ukulele ma sens, jeśli ktoś rzeczywiście myśli o scenie albo nagrywaniu. Do grania w domu wolałbym chyba przeznaczyć ten sam budżet na lepszą płytę wierzchnią i jakość wykonania niż na elektronikę, której później prawie się nie używa.
Największą różnicę przy wyborze pierwszego ukulele widzę między instrumentem, który po prostu dobrze się prezentuje, a takim, na którym wygodnie się ćwiczy. Jeśli struny są wysoko, progi ostre, a intonacja słaba, początkujący może uznać, że to on źle gra. Dlatego sprawdzenie instrumentu w sklepie albo dokładne przetestowanie go po zakupie online wydaje mi się ważniejsze niż marka czy ozdobne wykończenie.